કપાસના પાકને નુકશાન કરતી જીવાતો અને તેનું નિવારણ- કપાસની ખેતી કરતા દરેક ખેડૂત ભાઈને શેર કરો…

Share post

આપણો દેશ ખેતીપ્રધાન દેશ છે. આપણા દેશમાં વિવિધ પાકોની ખેતી કરવામાં આવે છે. ખાસ કરીને તો ગુજરાત રાજ્યમાં વિવિધ પાકો તેમજ ફળોની ખેતી કરવામાં આવે છે. એમાંથી કપાસ એ આપણા રાજ્યનો મહત્વનો પડ્યો ભાગ ગણાય છે. કપાસ ઉત્પાદન ઘટાડનાર અલગ-અલગ પરિબળો પૈકી જીવાતો એ એક મહત્ત્વનું પરિબળ છે.

કપાસના પાકમાં ઉપદ્રવ કરતી વિવિધ જીવાતોને બે ભાગમાં વહેંચવામાં આવે છે. રસ ચુસીને નુકસાન કરતી જીવાતો તથા પાન, કળી, ફૂલ, જીડવાને ખાઈને નુકસાન કરતી જીવાતો. આજે આપણે કપાસના પાકનો રસ-ચુસીને કપાસને નુકસાન પહોંચાડતી જીવાતો તેમજ તેના નિયંત્રણ વિશેની માહિતી મેળવીશું.

રસ ચુસીને નુકસાન કરતી જીવાતો. પ્રવેશ કરેલ કપાસની જાત હાલમાં મોટાપાયે વાવેતર કરવામાં આવે છે. જે પાન તથા જીંડવાની ઈયળોની સામે પ્રતિકારક શક્તિ ધરાવે છે. જેથી હાલમાં સચિયા જાતની જીવાતોની સામે કપાસના પાકને રક્ષણ કરવું એ ખૂબ જરૂરી છે. કપાસના છોડમાંથી અને ચુસીને નુકસાન પહોંચાડતી જીવતો નીચે મુજબ છે.

મોલો :
આ પ્રકારની જીવાતને ગુજરાત રાજ્યમાં અલગ-અલગ નામથી ઓળખવામાં આવે છે. જેમ કે ભેરવો, ગળો, મશી વગેરે અંદાજે એક લાંબી તેમજ પીળા પડતા કાળા રંગની હોય છે. મોસમનાં અંતભાગમાં પાક થવાના સમયે બીજ યજમાન છોડ પર જીવનચક્ર ચાલુ રાખવાં માટે સ્થળાંતર કરવાનાં સમયે તેમની પાંખો ફૂટતી હોય છે.

પાનની નીચેના ભાગમાં તથા તેના કૂમળા ભાગોની ઉપર ચઢીને રહીને રસ ચુચતાં જોવાં મળે છે. રસને સૂચવાથી ટકરાઈ જતાં હોય છે તથા છોડની વૃદ્ધિ પણ અટકી જતી હોય છે. આજે જીવાતના શરીરમાંથી મધ જેવો ચીકણો પદાર્થ આવવાથી છોડના પાન શરૂઆતમાં ચળકે છે. આ ચીકણા પદાર્થ પરનો ઉપદ્રવ થવાથી છોડ પણ સંપૂર્ણ રીતે કાળો પડી જતો હોય છે.

લીલા તડતડીયા :
આ પ્રકારની જીવાત કપાસમાં ચડ્યા તેમજ ચીલ્લા ના નામે પણ ઓળખવામાં આવે છે. પાકની ઉપર ખાસ કરીને તો જુલાઈ મહિનાથી શરૂઆત થાય છે તથા ઓક્ટોબર મહિના સુધી ચાલતો રહે છે. બચ્ચા નાજુક આંખો વગરનાં તેમજ પાછા પીળા રંગના હોય છે. જ્યારે પુખ્ત હાજર આકારના તથા આછા લીલા રંગના હોય છે.

તેની આગળની પાંખો પર પાછળના ભાગે એક કાળું ટપકું પણ આવેલું હોય છે, જે પાન પર ચાલે છે અને ઘણાં હોય છે, કપાસના છોડની સહેજ હલાવતા જ તે ઉડી પણ જતા હોય છે. આ જીવાતના બચ્ચા પાન નીચેના ભાગ પરની પાસે રહીને પાનમાંથી રસ ચૂસતા હોય છે અને પરિણામે પાનની કિનારી પણ રડવા લાગતી હોય છે. તેમજ પાન કિનારીથી નીચેની જેવા આકારનું થઇ જતું હોય છે, વધારે ઉપદ્રવ વખતે પાન શ્યામ રંગના પણ થઇ જતાં પકડાઇ જતા હોય છે છોડની વૃદ્ધિ પણ અટકી જાય છે. આ પ્રકારની જીવાત બીટી કપાસને સૌથી વધારે નુકસાન પહોંચાડે છે.

થ્રિપ્સ :
આ પ્રકારની જીવાત સૂક્ષ્મ કદની એટલે કે ખૂબ જ નાની નાજુક લાંબી તથા પીળાશ પડતા રંગનો હોય છે. બચ્ચા તથા પુખ્ત કીટક ખાસ પ્રકારનાં પાન પર પડીને પાનમાંથી નીકળતા રસને ચૂસતા હોય છે. નુકસાન કરેલ પાનની સપાટી સુકાઈ જવાથી ઝડપથી સફેદ દેખાય લાગે છે, વધારે હોય ત્યારે સંપૂર્ણ છોડ ભૂખરા થઈ જતો હોય છે તેમજ છોડની વૃદ્ધિ પણ અટકી જતી હોય છે. આવા પ્રકારની જીવાતનો ઉપદ્રવ ઓગસ્ટ મહિનામાં તેમજ સપ્ટેમ્બર માસમાં બે વરસાદ વચ્ચેના સમયગાળામાં થતો હોય છે.

નિયંત્રણ :
આને કારણે જીવાતોના નિયંત્રણ બીજને ઈમીડાકલોપ્રીડ 70 WS કુલ 7.5 ગ્રામ અથવા થાયોમીથોકઝામ 70 WS કુલ 2.8 ગ્રામ અથવા કાર્બોસલ્ફાન 25 DS કુલ 50 ગ્રામ દર 1 કિલો બીજ મુજબ આપીને વાવેતર કરવું જોઈએ. જેના કારણે શરૂઆતમાં એક થી દોઢ મહિના સુધી રક્ષણ મળી રહે છે. મોલો તડતડીયા તેમની વસ્તી એની આર્થિક સમયે મળતા વટાવી ચૂકી છે, ત્યારે એમણે ઈમીડાકલોપ્રીડ 17.8 SL કુલ 4 મિલિ, થાયોમીથોકઝામ 25 WG કુલ 4 ગ્રામ, એસીટામીપ્રીડ 20 SP કુલ 2 ગ્રામ, મિથાઈલ-ઓ-ડીમેટોન 25 EC કુલ 12 મિલિ, ડાયમીથોએટ 30 EC કુલ 10 મિલિ, એસીફેટ 75 SP કુલ 10ગ્રામ, ડાયફેન્થુરોન કુલ 50% કુલ 10 ગ્રામ પૈકી કોઈપણ એક દવાને 10લિટર પાણીમાં ભેળવીને તેનો છંટકાવ કરવો જોઈએ.

સફેદ માખી :
ગુપ્ત માખી ખુબ જ નાની તથા માખો દુધિયા સફેદ રંગની તથા શરીર પીળાશ પડતાં રંગનું જોવા મળતું હોય છે. આ જીવાતનાં બચ્ચા આછા પીળા રંગના તથા લંબગોળ શિંગડા જેવાં હોય છે. જે પાણી નીચેની બાજુએ એક જ જગ્યાએ જોડે રહેતા હોય છે. બચ્ચા તથા ભૂખ પાનની નીચેથી સતત રહે છે.

જેના કારણે પાન પર પીળા પડી જતા હોય છે તેમજ વધારે પડતું નુકસાન થતા આવા મોટા થતા પાક પડીને બરછટ બનીને અપરિપક્વ પણ થઈ જઈને ખરી પડે હોય છે. આ પ્રકારની તેમના શરીરમાંથી જીર્ણોધ્ધાર જ રહે છે જેને લીધે પાન ઉપર કાળી ફૂગનો વિકાસ પણ થવા લાગે છે. નિયંત્રણ

નિયંત્રણ :
આની માટે કુલ 40 EC કુલ 15 મિલિ, એસીફેટ 75 SP કુલ 15 ગ્રામ, મિથાઈલ-ઓ-ડીમેટોન 25 EC કુલ 10 મિલિ, લીમડાનું તેલ અથવા લીમડા આધારીત કુલ 0.15 ટકા એઝાડીરેકટીનવાળી કુલ 50 મિલી પૈકી માંથી ગમે તે એક દવા કુલ 10 લિટર પાણીમાં ભેળવીને છંટકાવ કરવો જોઈએ.

મીલીબગ :
એટલે કે કીટકો આ પ્રકારની જીવાતના બચ્ચા તેમજ ઉપરોક્ત બંને અંડાકાર થોડા અંશે પોખરા આછા પીળા રંગના એમાં કુલ 3-4 મીમી લંબાઈના હોય છે. તેની પાછળની અવસ્થા તેમજ સફેદ પાઉડરનો આવરણ જોવાં મળે છે. બચ્ચા માદા બંને છોડના પાનનાં બીડુ આંખો કડી કુમ,ળા જીડવા, ડાળી તથા થડ ઉપર સમૂહમાં થઈને ચાલે છે. જેને લીધે છોડ નબળા પડી જતા હોય છે. કુમળા પાન તથા ફુલ ચીકણા અને પીળા પડીને ખરી પડતા હોય છે. તેમ જ વધારે ઉપદ્રવ હોય તો સંપૂર્ણ છોડ પણ સુકાઈ જાય છે. મીલીબગ તેના શરીરમાંથી મધ જેવો ચીકણો પદાર્થ ને બહાર કાઢે છે, જેના પર ડાળીનો વિકાસ પામે છે.

આ બાજુ મકોડા તેમજ કીડીઓ પણ આકર્ષક આવતી હોય છે. જે મીલીબગ એના પર જીવી તેમજ પક્ષીની સામે રક્ષણ પૂરું પાડે છે તથા એક છોડ પરથી બીજા છોડ ઉપર ફેલાવવામાં પણ ઘણી મદદ કરતો હોય છે.

નિયંત્રણ :
મીલીબગ અલગ-અલગ છોડ પર નભે છે, જેથી ખેતર તથા શેઢાને સાફ રાખવા જોઈએ. કપાસના ઉગ્યા પછી અઢાણા તથા ખેતરમાં કુલ બે ટકા કે કુલ 20કિલોગ્રામ પ્રતિ હેક્ટર પ્રમાણે છંટકાવ કરવો જોઈએ. શરૂઆતમાં તો આપણા નજીકના એકલદોકલ છોડ પર જોવા મળે કે તરત જ ઉપદ્રવ તેમજ આપીને તેનો નાશ કરવો જોઈએ. મીલીબગના ઉપદ્રવ સાથે જ કુદરતી પરભક્ષી કીટક કરોળિયો, દાળિયા જોવા મળતા હોય છે . આની પર જેવી દવાઓ દ્વારા કપાસની પાછળની અવસ્થામાં કુલ 40-70 % જેટલો જોવા મળે છે. આવા કુદરતી દુશ્મનો ની જાળવણી કરવી એ ખૂબ જરૂરી હોય છે. કપાસના વાવેતરના કુલ 30 દિવસ બાદ ઉપદ્રવ ની શરૂઆત થાય છે. લીંબોળીનું તેલ કુલ 50 ml રસ કુલ 10 ગ્રામ કપડા ધોવાનો પાવડર પ્રતિ 10 લિટર પાણીમાં ભેળવીને કુલ 8-10 દિવસના અંતરે જરૂરિયાત પ્રમાણે 2-3 વાર છટકાવ પણ કરવો જોઈએ.

જૈવિક નિયંત્રણ કુલ 4-5 ગ્રામ પ્રતિ પાણી મુજબ પાકની શરૂઆતની સમયે વાતાવરણમાં ભેજ જણાય આવે ત્યારે તેનો છંટકાવ કરવો દેવો જોઈએ. વધારે પ્રમાણમાં ઉપદ્રવ જોવા મળે તોપ્રોફેનોફોસ 20EC 20 મિલિ, મિથાઈલ પેરાથીયોન 50 EC 20 મિલિ, કિવનાલફોસ 25 EC 20 મિલિ, મેલાથીયોન 50 EC 20 મિલિ, મોનોક્રોટોફોસ 36 SL 12 મિલિ પૈકી કોઈપણ એક દવા 10 લિટર પાણીમાં ઉમેરી તેમાં સેન્ડવીટ / ટ્રાઈટોન / ટીપોલ / અપસા-80 પૈકી કોઈપણ એક દવાને કુલ 10 લીટર પાણીમાં ઉમેરીને એમાં સાબુનું સંતૃપ્ત દ્રાવણ કુલ 10-20 મિનિટનો તેમજ કપડાં ધોવાનો પાવડર 1-2 ચમચી મધ ભેળવીને પાકનાં તમામ ભાગ પર છંટકાવ કરી દેવો જોઈએ. જરૂરિયાત પ્રમાણે કુલ ૨૨-૩ વાર છટકાવ તેમજ કુલ 8-10 દિવસનાં અંતરે છંટકાવ કરવાથી નિયંત્રણમાં લાવી શકાય છે.

પાન કથીરી :
ઘણા વિસ્તારમાં ખેડૂતો આ આવા પ્રકારની જીવાતોના ઉપદ્રવને પીપળીયા નામથી પણ ઓળખતા હોય છે. આ જીવાત બારીક ગોળ તેમજ લાલ રંગની હોય છે ત્યારે તેના બચ્ચા શરૂઆતમાં ઝાંખા પીળા રંગના જોવા મળે છે. જે ધીમે ધીમે રાતો રંગ ધારણ કરી લેતા હોય છે.

બચ્ચા તેમજ નજીવા નીચેના ભાગમાં રહીને પાનમાંથી રસ-રુચિને વિકસતા હોય છે અને પરિણામે ફિક્કો પડી જતો હોય છે. આ ઉપદ્રવ વધે ત્યારે આ જીવાત પાકની નીચેના ભાગ પર મુલાયમ કાઢીને જાડા બનાવી રહેતી હોય છે.

નિયંત્રણ :
આજીવન જીવાત અને નિયંત્રણ લાવવા માટે ડાયકોફોલ 18.5 EC કુલ 15 મિલિ, ઈથીઓન 50 EC કુલ 20 મિલિ, મિથાઈલ-ઓ-ડીમેટોન 25 EC કુલ 12 મિલિ, પ્રોપરગાઈટ 57 EC કુલ 10 મિલિ આમાંથી કોઈપણ એક દવાને કુલ 10 લીટર પાણીમાં ઉમેરીને જરૂરિયાત પ્રમાણે પાક પર છંટકાવ પણ કરી દેવો જોઈએ.

સ્ક્રીનને ડાબી તરફ સ્વાઇપ કરીને બીજા આર્ટિકલ્સ પણ વાંચો…. <—<—

જો આપની પાસે પણ કોઈ રસપ્રદ માહિતી હોય અને જો તમે તે અન્યો સુધી પંહોચાડવા માંગતા હોય તો, તે માહિતી અમને અમારા ફેસબુક પેજ પર મોકલાવો.

અમારુ આ આર્ટીકલ વાચવા માટે તમારો ખુબ ખુબ આભાર,અમે આશા રાખીએ છીએ કે તમને અમારુ આ આર્ટીકલ ગમ્યું હશે આ આર્ટીકલ તમારા મિત્રો સાથે શેર કરો.

અમારી એન્ડ્રોઇડ એપ્લિકેશન ફ્રીમાં નીચે ક્લિક કરીને ડાઉનલોડ કરો.

https://play.google.com/store/apps/details?id=com.khedut.khedut_club

જીવન જરૂરિયાત તેમજ અન્ય મહત્વની માહિતી મેળવવા માટે આપણું સૌનુ ફેવરીટ Jay Kisan જય કિસાન ફેસુબક પેજ લાઇક કરો. આભાર…


Share post

આ વાંચવાનું ભૂલતા નહીં…